Làm chủ một doanh nghiệp mang lại nhiều niềm vui: niềm tự hào khi tự tay xây dựng nên một điều gì đó từ con số 0, cảm giác được kiểm soát cuộc sống công việc và sự hãnh diện khi đạt được những cột mốc mới.
Là người sáng lập một startup từ hai bàn tay trắng, tôi đã sớm cảm nhận rõ những giá trị này. Tuy nhiên, chỉ đến khi bắt đầu tuyển dụng, tôi mới nhận ra một niềm vui đặc biệt khác của người lãnh đạo: được trực tiếp thông báo cho một nhân viên xuất sắc rằng họ đã được thăng chức xứng đáng.
Trước đây, thăng chức thường là bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp: công việc nhiều hơn, trách nhiệm tăng lên, quyền hạn lớn hơn, và đặc biệt là mức lương cũng được nâng cao.
Nhưng theo thời gian, nhiều chủ doanh nghiệp lại phát hiện ra một “chiêu” khác: giao thêm việc, gắn cho nhân viên một chức danh mới nghe oai hơn nhưng không tăng lương tương ứng. Đó chính là “thăng chức ma” – thực trạng này phổ biến hơn bạn tưởng. Theo một báo cáo mới đây từ My Perfect Resume, có tới 78% người lao động từng được giao thêm việc mà không tăng lương hay chức vụ; 65% chỉ được “thăng tiến” trên giấy tờ mà không có thay đổi thực chất. “Với nhiều người, phần thưởng cho việc làm tốt công việc đơn giản chỉ là… thêm việc mà thôi”, nhóm nghiên cứu kết luận.
“Thăng chức ma” thực chất không phải là một sự ghi nhận, mà chỉ là một chiêu trò tinh vi được “tô vẽ” lên. Điều này dễ dàng làm nhân viên mất niềm tin, cảm thấy bị vắt kiệt sức lực, thậm chí ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp của bạn.
Cái Giá Phải Trả Khi “Đánh Bóng Thăng Chức”
Không phải mọi “thăng chức ma” đều giống nhau. Có trường hợp chỉ đổi tên chức danh mà nhiệm vụ không đổi. Nhưng cũng có lúc, nhân viên được giao chức vụ mới, việc nhiều hơn, mà lương, phúc lợi hay quyền lợi thì vẫn giữ nguyên.
Nhiều doanh nghiệp dùng “thăng chức ma” để giữ chân nhân tài, song hiệu quả này chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Báo cáo của My Perfect Resume cho thấy, kiểu “thăng chức hình thức” này khiến nhân viên mất lòng tin, thậm chí thúc đẩy họ tìm việc mới nếu cảm thấy bị lợi dụng. Khảo sát cho thấy, gần 70% nhân viên từng nghĩ đến việc nghỉ việc vì bị “thăng chức giả”, và gần 30% đã thực sự rời công ty vì lý do này.
Ảnh hưởng của việc này không chỉ dừng lại ở cá nhân bị “thăng chức ma”. Khi một người nghỉ, năng lực tổ chức bị ảnh hưởng, cả văn hóa doanh nghiệp cũng dễ bị lệch lạc – chú trọng hình thức, chức danh hơn là thực chất, hiệu quả. Chuyên gia nghề nghiệp Jasmine Escalera chia sẻ với CNBC rằng: “Nhiều người thực sự muốn học hỏi, phát triển kỹ năng, chứng tỏ giá trị bản thân. Nhưng nếu nỗ lực của họ chỉ được ghi nhận qua loa, theo kiểu hình thức, thì dần dần họ sẽ chán nản, không còn nhiệt huyết.”
“Họ cảm thấy như mình đang được xoa dịu tạm thời, chứ không ai thật sự lắng nghe mình,” cô nói.
Vì Sao Lãnh Đạo Dễ Rơi Vào “Thăng Chức Ma”?
Công bằng mà nói, phần lớn lãnh đạo không cố ý gây thiệt thòi cho nhân viên. Đôi khi, họ thực sự muốn ghi nhận nỗ lực, giúp nhân viên cảm thấy được trân trọng hoặc giữ chân họ trong khi ngân sách eo hẹp, chưa xin được duyệt tăng lương. Nhưng nếu chỉ có chức danh mà không kèm theo quyền lợi cụ thể, sự ghi nhận này sẽ trở nên sáo rỗng.
Trong những trường hợp này, lãnh đạo thường muốn “có lợi cả đôi đường”, nhưng thực tế, một lần thăng chức đúng nghĩa phải đi kèm thay đổi thực chất về cơ cấu, phúc lợi. Nếu tăng lương, doanh nghiệp cũng phải chấp nhận “đầu tư” thật sự. Bên cạnh đó, cũng có rủi ro: theo nghiên cứu của ADP Research Institute, thăng chức có thể khiến nhân viên giỏi càng “lọt vào mắt xanh” của đối thủ, thậm chí dễ bị lôi kéo rời công ty.
Tôi hiểu rằng những điều này không dễ chịu, nhưng đó là thực tế phải đối mặt. Khi giữ chân người tài, mọi giải pháp rút ngắn đều có thể gây hậu quả lâu dài.
Làm Sao Để Xây Dựng Lộ Trình Phát Triển Đúng Nghĩa?
“Thăng chức ma” chỉ là giải pháp tạm thời, còn phát triển thực sự là một hành trình lâu dài và bền vững. Một hệ thống phát triển nghề nghiệp lành mạnh phải luôn gắn liền giữa trách nhiệm công việc và quyền lợi đi kèm, không phải chỉ là đổi chức danh, mong nhân viên tự hào hoặc hài lòng “tinh thần”.
Bước đầu tiên là đối thoại cởi mở, minh bạch với nhân viên về ý nghĩa của phát triển sự nghiệp và mong muốn cá nhân của mỗi người. Không phải ai cũng có chung mục tiêu, khát vọng, nên lãnh đạo cần lắng nghe thực sự và trao đổi rõ ràng về điều kiện, lộ trình để đạt được những mục tiêu đó.
“Nếu bạn có nhân viên thực sự muốn phát triển, đảm nhận thêm trách nhiệm, học kỹ năng mới hoặc tiến xa hơn trong công ty, hãy nghiêm túc cân nhắc, đừng chỉ phân bổ qua loa để làm vừa lòng họ,” Escalera nhấn mạnh.
Nhân viên cũng hiểu rằng thăng tiến là một quá trình, không thể vội vàng. Nhưng lãnh đạo phải chủ động tổ chức các buổi trao đổi về phát triển cá nhân, phản hồi rõ ràng, minh bạch về tình hình tài chính, khả năng của doanh nghiệp. Nếu chưa thể tăng lương ngay, hãy nói thẳng – đồng thời đưa ra một lộ trình cụ thể thay vì chỉ “an ủi” bằng chức danh hoặc những lời hứa suông về “cơ hội phát triển”.
“Thăng chức ma” không phải chuyện mới, nhưng đang dần trở thành vấn đề nhức nhối trong môi trường làm việc hiện đại. Đã đến lúc các lãnh đạo cần nhận diện rõ thực trạng này và chủ động loại bỏ nó khỏi tổ chức của mình.
Tham khảo thêm các gợi ý ChatGPT sáng tạo nội dung hay nhất của tôi.
Tags: thăng chức ma, phát triển nhân sự, văn hóa doanh nghiệp
