Chatbot AI thường được cho là sẽ mở rộng khả năng sáng tạo, chứ không phải thu hẹp nó. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy điều ngược lại có thể đang xảy ra khi bạn dựa quá nhiều vào chúng.
Một nghiên cứu được công bố trên Engineering Applications of Artificial Intelligence chỉ ra rằng các mô hình hàng đầu – bao gồm Gemini, GPT và Llama – thường rơi vào cùng một phạm vi khái niệm khi thực hiện các nhiệm vụ sáng tạo. Khi xét riêng lẻ, nhiều câu trả lời cảm giác mới lạ và hữu ích. Nhưng khi nhìn tổng thể, các đầu ra lại bắt đầu giống nhau trên nhiều đề bài và người dùng.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh người tham gia thử nghiệm với một loạt rộng các mô hình AI thông qua các bài kiểm tra sáng tạo tiêu chuẩn, chẳng hạn như đưa ra các cách dùng mới cho những vật dụng hàng ngày hoặc liệt kê các từ không liên quan. Khi xét từng mô hình, AI thể hiện khá tốt. Tuy nhiên, khi xem xét toàn bộ nhóm, các ý tưởng của chúng lại rất ít đa dạng.
Các bot khác nhau, cùng một mô hình
Nhóm nghiên cứu không chỉ tập trung vào một hệ thống duy nhất. Họ đã thử nghiệm hơn 20 mô hình từ các công ty khác nhau đối diện với hơn 100 người dùng. Kết quả vẫn nhất quán: các phản hồi của AI có phạm vi hẹp hơn, ngay cả khi các mô hình đến từ những “gia đình” khác nhau.
Khi vẽ bản đồ dựa trên độ tương đồng, các câu trả lời của chatbot tụ lại gần nhau, trong khi phản hồi của con người lan rộng ra một không gian rộng lớn hơn. Mô hình tương tự xuất hiện trên mọi nhiệm vụ. Dù là tạo ra ý tưởng hay đưa ra các khái niệm không liên quan, các mô hình đều dựa vào những cấu trúc quen thuộc và lặp đi lặp lại các cách diễn đạt. Việc cố gắng tăng tính đa dạng không mang lại tiến bộ đáng kể. Thêm một chút ngẫu nhiên có thể giúp, nhưng nhanh chóng làm giảm tính mạch lạc. Khi yêu cầu AI “tưởng tượng hơn”, kết quả chỉ thay đổi nhẹ, không mở rộng đáng kể phạm vi.
Tại sao điều này lại quan trọng với ý tưởng của bạn
Ở mức độ bề mặt, AI vẫn có thể trông ấn tượng. Nhiều câu trả lời đạt hoặc thậm chí vượt mức trung bình của con người về độ mới lạ. Vấn đề trở nên rõ ràng hơn khi xét trên quy mô lớn. Khi rất nhiều người dùng cùng một công cụ để brainstorm hay viết lách, họ thường rút ra những mẫu hình cơ bản giống nhau. Theo thời gian, điều này làm nén dải ý tưởng, ngay cả khi mỗi ý tưởng riêng lẻ có vẻ khác biệt.
Một phần giới hạn xuất phát từ những gì các hệ thống này thiếu: chúng không có kinh nghiệm sống, không có ý định, cũng không có bối cảnh cá nhân. Sự thiếu vắng này có thể hạn chế mức độ khác biệt của các ý tưởng, bất chấp cách chúng được gợi ý. Cũng có một khía cạnh hành vi. Nghiên cứu cho thấy con người có thể dựa quá mức vào đề xuất của AI thay vì mở rộng suy nghĩ của chính mình. Sự chuyển dịch này có thể làm giảm thêm tính đa dạng của ý tưởng theo thời gian.
Những gì nên chú ý tiếp theo
Đây không phải là vấn đề gắn liền với một sản phẩm duy nhất. Nó dường như là một đặc điểm chung của các hệ thống AI hiện đại. Ngay cả các mô hình do các công ty khác nhau phát triển cũng tạo ra các đầu ra chồng chéo, cho thấy có một ràng buộc sâu hơn trong cách các công cụ này sinh ra ý tưởng. Hiện tại, AI hoạt động tốt nhất như một điểm khởi đầu, chứ không phải là đích đến cuối cùng. Hãy dùng nó để khơi nguồn, sau đó tự mình phát triển vượt ra ngoài. Nếu không, bạn sẽ không thực sự suy nghĩ — bạn chỉ đang tái chế (remix) những ý tưởng giống hệt như mọi người khác.
Tags: AI Creativity, Chatbot Limitations
