Cuối năm ngoái, tin tức cho biết Mark Zuckerberg của Meta sẽ từ bỏ chiến lược mã nguồn mở để chuyển sang phát triển các mô hình đóng, giống như hầu hết các đối thủ cạnh tranh khác.
Giờ đây, chúng ta mới có cái nhìn đầu tiên về “thành quả” của nỗ lực này: Muse Spark, với tên mã Avocado, được phát triển bởi phòng thí nghiệm Superintelligence Labs cực kỳ tốn kém của công ty.
Tuy nhiên, có một vấn đề lớn có thể làm giảm đi sức nặng của thông báo này. Mặc dù các nhà đầu tư đã đổ tiền vào sự hào hứng – khiến cổ phiếu Meta tăng đến 6% sau thông báo – nhưng chính công ty lại thừa nhận khả năng chưa thể bắt kịp các mô hình đối thủ.
Một giám đốc điều hành đã nói với Bloomberg rằng mô hình mới sẽ không thể sánh bằng ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic hay Gemini của Google. Trong một bài blog công bố mô hình mới, công ty thừa nhận Muse Spark “chỉ là một cột mốc sớm trên lộ trình phát triển của chúng tôi, và chúng tôi đang có những mô hình lớn hơn trong giai đoạn phát triển.”
Do đó, thông báo này có phần khó hiểu: nếu chưa thể bắt kịp đối thủ, tại sao lại vội vàng ra mắt?
Rất có thể Meta chỉ đang cố “tạo đà để bước vào cuộc chơi” — hay như [_Wired_ diễn đạt_] là “giành một chỗ ngồi tại bàn của những ông lớn”. Công ty đã gặp khó khăn trong việc duy trì tầm quan trọng của mình giữa bối cảnh thị trường thay đổi chóng mặt. Thậm chí, tháng trước họ vừa vướng vào vụ kiện bị cáo buộc gây nghiện mạng xã hội cho người dùng vị thành niên, thay vì được chú ý nhờ các nỗ lực về AI.
Quyết định huấn luyện mô hình đóng (closed-source) dựa trên các mô hình mã nguồn mở của bên thứ ba, bao gồm cả một mô hình do Alibaba (Trung Quốc) phát triển, cũng sẽ khiến nhiều người nghi ngại. Phương pháp “distillation” (tạm dịch: “chưng cất tri thức”), tức là huấn luyện một mô hình “học trò” dựa trên một mô hình “thầy” mạnh hơn, vốn đã từng gây tranh cãi.
Các mô hình Llama mã nguồn mở trước đó của Meta phần lớn không được đón nhận nồng nhiệt. Một vụ bê bối lớn năm ngoái còn cho thấy Meta có thể đã “làm đẹp” số liệu benchmark để khiến Llama 4 trông mạnh hơn thực tế. Kết quả của mô hình này, được ra mắt cách đây khoảng một năm, “đã bị can thiệp một chút,” như cựu trưởng bộ phận AI, Yann LeCun, người đã rời công ty giữa lúc sóng gió, trả lời với Financial Times vào tháng Giêng.
“Mark rất buồn bã và gần như mất niềm tin vào tất cả những người tham gia dự án,” ông nói thêm. “Vì vậy, ông đã giải tán toàn bộ tổ chức GenAI. Rất nhiều người đã rời đi, và những người chưa rời cũng sẽ sớm ra đi.”
Kể từ vụ ra mắt mô hình AI thất bại, công ty đã tăng cường tuyển dụng, chi hàng trăm triệu đô la để thu hút các nhân tài AI hàng đầu, nhằm xây dựng đội ngũ cho Superintelligence Labs đủ sức đưa Meta trở lại cuộc đua.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi liệu Muse Spark có thực sự giúp Zuckerberg đạt được mục tiêu “cạnh tranh ở đẳng cấp cao” hay không. OpenAI, Anthropic và Google đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường, thu hút khách hàng doanh nghiệp và xây dựng các trợ lý lập trình mạnh mẽ.
Một số bài kiểm tra (benchmark) ban đầu lại vẽ ra bức tranh tươi sáng hơn cho Muse Spark: công ty đánh giá AI Artificial Analysis cho biết điểm số của mô hình này nằm “trong top 5 các mô hình mà chúng tôi đã kiểm tra“.
Nhưng điều này không làm lu mờ thực tế rằng Meta vẫn còn một chặng đường dài phía trước để bắt kịp. Hơn nữa, một mô hình AI được quảng cáo là có thể “đếm calo trong một bát cơm trắng” hay “lên kế hoạch du lịch gia đình đến Florida” chưa hẳn đã được coi là công nghệ tiên tiến nhất vào năm 2026.
Hiện tại, Muse Spark của Meta sẽ miễn phí cho mọi người dùng. Tuy nhiên, một giám đốc điều hành của công ty đã nói với Bloomberg rằng trong tương lai, họ đang cân nhắc đặt mô hình này sau bức tường trả phí (paywall).
Thêm tin về Meta: Chúng ta thậm chí không thể tưởng tượng được các rối loạn ăn uống mà tính năng kính thông minh mới của Meta sẽ gây ra
Tags: Meta, AI, Muse Spark
