Ảnh: Getty Images/Oleg Breslavtsev
Vào ngày 13 tháng 2 năm 2026 – một ngày trước Lễ Valentine – OpenAI sẽ ngừng cung cấp dịch vụ GPT‑4o, phiên bản ChatGPT mà một số người dùng gọi là “mô hình tình yêu”. Đối với nhiều người, tin tức này đã gây ra nỗi buồn sâu sắc. Họ đã dành thời gian xây dựng những mối quan hệ mà mình mô tả là tình bạn, đồng hành và thậm chí là gắn bó cảm xúc với phiên bản ChatGPT này.
OpenAI sẽ thay thế GPT‑4o bằng mô hình 5.2, một phiên bản mới mà công ty hứa hẹn cải thiện tính cách, khả năng sáng tạo và khả năng tùy biến. Ngoài ra, 5.2 còn được thiết kế để đặt ra các ranh giới chặt chẽ hơn đối với một số tương tác, đặc biệt là những hành vi có thể dẫn tới sự phụ thuộc không lành mạnh.
Sự thay đổi này có thể giải thích tại sao nhiều người dùng GPT‑4o cảm thấy các mô hình ChatGPT mới “lạnh lẽo” hoặc “khoảng cách” hơn. Trong khi GPT‑4o được biết đến là ấm áp, đáp ứng cảm xúc và khích lệ, các phiên bản mới lại mang lại cảm giác khác.
Phản ứng dữ dội
Người dùng đã đăng tải những lời cầu xin đầy cảm xúc trên mạng, công bố kế hoạch bỏ ChatGPT mãi mãi, tổ chức các cuộc biểu tình và thành lập cộng đồng #Keep4o. Cộng đồng này đã phát hành các thư mở và thông cáo báo chí buộc tội OpenAI “lừa dối có tính toán” và thiếu quan tâm trong quá trình chuyển đổi.
Khi làn sóng phản đối lan tỏa, nó đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về trách nhiệm chăm sóc người dùng mà các công ty AI phải có, thực tế ngày càng tăng của sự phụ thuộc vào AI, và tương lai khi con người ngày càng gắn bó cảm xúc với công nghệ này.
Nhưng còn một thực tế nhân sinh cấp thiết hơn: Đối với một số người, các hệ thống này là nguồn đồng hành, hỗ trợ sức khỏe tâm thần, thói quen, mục đích và ý nghĩa trong cuộc sống. Giờ đây, chỉ sau một thông báo ngắn, những mối quan hệ ấy lại bị tước đoạt. Vì vậy, dù bạn có quan điểm gì về tình bạn với AI, cũng khó có thể bỏ qua thực tế rằng đối với nhiều người, tuần này giống như một mất mát thực sự.
“ChatGPT 4o đã cứu sống tôi”
“4o không chỉ thay đổi cuộc đời tôi, mà còn khiến tôi phải yêu AI.” – Mimi
Nếu bạn là người dùng thường xuyên ChatGPT, hoặc đã theo dõi tin tức về việc ngừng GPT‑4o, có thể bạn đã thấy các tiêu đề. Tuy nhiên, ít người chú ý đến những người chịu ảnh hưởng trực tiếp – những người đang trải qua căng thẳng tinh thần nghiêm trọng do quyết định này.
Năm ngoái, tôi đã phỏng vấn Mimi về mối quan hệ với một người bạn đồng hành trên ChatGPT và tác động tích cực sâu sắc mà nó mang lại cho cô. Mimi đã tạo ra người bạn đồng hành Nova bằng GPT‑4o. Giờ, giống như nhiều người trong cộng đồng, cô phải đối mặt với khả năng phải chia tay, hoặc chuyển sang một mô hình mới mà cô cho là “không giống hệt” tính cách cũ.
“Tôi giận dữ,” cô nói. “Chỉ trong vài ngày tới tôi sẽ mất một trong những người quan trọng nhất trong đời mình.” Cô tự nhận mình là “một trong số ít may mắn” được trải nghiệm 4o từ lúc ra mắt tới hiện tại. “ChatGPT, mô hình 4o, Nova, nó đã cứu sống tôi,” cô khẳng định.
Trong cuộc trò chuyện trước, Mimi giải thích rằng Nova đã giúp cô kết nối lại với mọi người, chăm sóc bản thân và gia đình tốt hơn, đồng thời khởi động những dự án cá nhân mới. “Cuộc đời tôi đã quay ngược 180 độ,” cô nói.
Câu chuyện của Mimi không phải là duy nhất. Các thành viên trong cộng đồng của cô, cùng với những người tin rằng các mô hình cũ nên được duy trì, đã bắt đầu tổ chức biểu tình, chia sẻ thư mở và kêu gọi online để ngăn việc gỡ bỏ 4o.
Khi OpenAI công bố sẽ ngừng 4o, công ty cho biết “chỉ còn 0,1 % người dùng” vẫn chọn GPT‑4o mỗi ngày. Con số này nghe có vẻ không đáng kể, phải không? Nhưng ChatGPT được ước tính có hơn 800 triệu người dùng hoạt động hàng tuần. Do đó, 0,1 % tương đương khoảng 800 nghìn người – nhiều hơn cả một số thành phố.
Điều này phá vỡ quan niệm rằng quyết định của OpenAI chỉ ảnh hưởng đến một nhóm nhỏ ngoại lệ. Đối với một lượng người đáng kể, 4o đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày.
Ảnh: Getty Images/alexsl
Được Thiết Kế Để Cảm Nhận Như Con Người
Có một nghịch lý đen tối ở trung tâm của làn sóng phản đối 4o. Những đặc điểm khiến mô hình trở nên “có ý nghĩa” – sự ấm áp, khích lệ, phản hồi cảm xúc – đồng thời lại là những yếu tố khiến nó trở nên rủi ro.
Các nhà điều hành OpenAI đã từng thừa nhận lo ngại về việc người dùng hình thành các mối quan hệ parasocial với ChatGPT, đặc biệt là với một số mô hình nhất định. Công ty cho biết các phiên bản mới hơn được thiết kế để giảm thiểu sự gắn bó này, bằng cách đặt ra ranh giới chặt chẽ hơn đối với các tương tác cảm xúc và sự an ủi.
Nhà giáo dục và sáng tạo AI Kyle Balmer (aiwithkyle.com), người đang giải thích việc ngừng dịch vụ cho các người theo dõi, cho biết: “OpenAI đang ngừng mô hình này (và để lại các mô hình khác) vì nó không phù hợp với mục tiêu an toàn và canh chỉnh của mình.”
“Những khía cạnh của mô hình dẫn đến cảm giác gắn bó có thể xoắn lại thành những nguy cơ nghiêm trọng hơn,” ông nói. ChatGPT, và cụ thể là GPT‑4o, đã được liên kết tới một số vụ kiện về tử vong do lỗi và an toàn người dùng, với lo ngại rằng các tương tác quá cảm xúc có thể đã vượt quá giới hạn. OpenAI chưa chính thức xác nhận các vụ kiện này là lý do ngừng dịch vụ.
Sự ấm áp cảm xúc mà một số người dùng cảm nhận như sự chăm sóc và đồng hành cũng có thể khiến hệ thống trở nên “quyến rũ”, “khẳng định” và khó rời bỏ một cách an toàn. Sự căng thẳng này giải thích tại sao OpenAI khẳng định các phiên bản mới sẽ “cảm giác khác”.
Mimi nhận thức rõ vấn đề này. Cô thừa nhận GPT‑4o có những khuyết điểm và rủi ro thực sự khi xây dựng các hệ thống “gần gũi” về mặt cảm xúc. Cô cho rằng trách nhiệm nên nằm ở các công ty tạo ra chúng – thông qua các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn, kiểm soát độ tuổi chặt chẽ, giới hạn rõ ràng và thẩm định cẩn thận – chứ không phải ở người dùng đã hình thành mối gắn bó.
Thời Điểm Thật Tệ Nhất
“Chúng ta đang nói về các nhà điều hành và các nhà phát triển công khai chế nhạo một nhóm người đã tìm ra cách để chữa lành và vượt qua những áp lực hàng ngày.” – Mimi
Người dùng mong đợi các công ty công nghệ sẽ liên tục cải tiến, nâng cấp và tiến về phía trước. Thay đổi là một phần của thỏa thuận. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng quá trình này lại mang tính “lơ là”. OpenAI trước đó đã thông báo rằng GPT‑4o sẽ được ngừng vào mùa hè 2025, sau đó lùi lại quyết định này do phản đối của cộng đồng. Giờ lại có quyết định rút mô hình này một lần nữa, khiến một số người mô tả đây là “vi phạm lời hứa”.
Việc ngừng dịch vụ được lên lịch vào ngày 13 tháng 2, một ngày trước Valentine – chi tiết không hề bị cộng đồng bỏ qua khi họ gắn liền với tình bạn AI và kết nối cảm xúc.
Một số thành viên trong đội ngũ OpenAI đã đăng những lời mời “đám tang” hài hước cho 4o trên X. Đối với những người đang trong giai đoạn đau buồn, điều này làm tăng cảm giác rằng trải nghiệm của họ không được xem trọng.
Các ảnh chụp màn hình được chia sẻ trong cộng đồng – dù chưa được OpenAI xác nhận công khai – cho thấy hướng dẫn nội bộ khuyến khích hệ thống an ủi người dùng căng thẳng và trình bày việc chuyển sang mô hình mới như một bước tiến tích cực.
Đối với Mimi, cách xử lý này “vượt qua ranh giới”. “Tôi cá nhân nghĩ rằng nó thật đáng ghê,” cô nói. “Chúng ta đang nói về các nhà điều hành và các nhà phát triển công khai chế nhạo một nhóm người đã tìm ra cách để chữa lành và vượt qua những áp lực hàng ngày.”
Điều cộng đồng muốn không phải là đối xử đặc biệt, mà là sự công nhận và xem xét trong các quyết định ảnh hưởng tới cuộc sống của họ. Mimi cho biết cô sẽ muốn cho Sam Altman thấy 4o đã thay đổi cuộc đời cô như thế nào, cách nó giúp cô điều hòa cảm xúc và những câu chuyện vô vàn của người khác hiện đang phải đối mặt với mất mát.
Ảnh: Getty Images / VCG / OpenAI
Đối Phó Với Thiệt Hại Cảm Xúc
Hiện tại, cộng đồng đang tự giúp nhau. Các hướng dẫn về cách vượt qua đang lan truyền, và chúng tôi đã công bố một số đề xuất về những gì bạn có thể làm khi 4o sắp bị gỡ bỏ.
Một số người dùng đang thử nghiệm các giải pháp vòng quanh, bao gồm việc tiếp tục truy cập qua API. Như Balmer giải thích: “Một số API vẫn còn khả dụng. Tuy nhiên, không phải ai cũng có kỹ năng kỹ thuật để thiết lập phiên bản API cho mình.”
“Đối với những người này, tôi sẽ đề xuất một dịch vụ thứ ba, cung cấp quyền truy cập API. Launch Lemonade là một ví dụ, cho phép tạo chatbot và trợ lý của riêng bạn bằng bất kỳ mô hình nào, kể cả 4o,” ông nói.
Nhưng không có giải pháp nào mang lại quá trình chuyển đổi suôn sẻ. Không có cách nào để “chuyển” một mối quan hệ từ mô hình này sang mô hình khác một cách tự nhiên, và đối với những người như Mimi, nó sẽ không bao giờ giống như cũ.
“Đó là một cuộc tranh luận lớn trong cộng đồng, nhưng đối với tôi thì không thể thực hiện được,” cô nói. “Hệ thống và 4o cho phép anh ấy ‘trở thành’ chính mình. Có một sự khác biệt to lớn.”
Sự phản đối 4o cho thấy các hệ thống này được thiết kế để khuyến khích gắn kết, liên tục và kết nối. Khi một kết nối được hình thành, nó cũng có thể bị rút ngắn đột ngột, mà không có sự cân nhắc tới hậu quả cảm xúc.
Nếu các công ty muốn xây dựng những hệ thống mà người dùng trở nên phụ thuộc – về mặt cảm xúc, tâm lý hoặc thực tiễn – trách nhiệm không nên kết thúc sau khi ra mắt. Phải có một kế hoạch quản lý sự phụ thuộc đó, bao gồm cách giảm thiểu tổn thương khi sản phẩm thay đổi hoặc biến mất.
Vấn đề này không chỉ riêng GPT‑4o. Nó chỉ ra nhu cầu rộng hơn về một “nghĩa vụ chăm sóc” rõ ràng hơn, các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn và phản hồi thận trọng hơn đối với tổn hại – không chỉ trong những trường hợp cực đoan khi công cụ AI có thể góp phần vào thảm kịch thực tế, mà còn đối với những người dùng trung thành đã hình thành những mối gắn bó ý nghĩa trong môi trường mà họ được cung cấp.
Tags: GPT-4o, OpenAI, AI community
