Windows đang đặt nền móng cho một tương lai nơi các tác nhân AI hoạt động như những “thành phần hạng nhất” trong hệ điều hành—được quản trị, có định danh và được khoanh vùng an toàn.
Nguồn: Getty Images
Từ trước đến nay, Microsoft Windows được hiểu như một hệ điều hành: cài ứng dụng, thao tác bằng chuột và đôi khi viết vài đoạn script hỗ trợ. Mô hình đó vẫn đúng, nhưng giờ Windows đang song hành với một điều hoàn toàn mới: phần mềm có thể thay người dùng thực hiện hành động, thay vì chỉ chờ lệnh. Các tác nhân AI có thể hiểu nhiệm vụ, tự đưa ra quyết định và thực thi hành động theo cách khiến chúng giống một “đồng nghiệp số” hơn là một công cụ.
Sự dịch chuyển này buộc chúng ta phải nhìn lại vai trò của hệ điều hành. Nếu tác nhân sẽ làm những việc mô phỏng hành vi con người—lấy tệp, đổi cài đặt, thao tác với ứng dụng—thì Windows phải nhận diện được chúng, quản trị được chúng và khoanh vùng được chúng. Tại Ignite 2025, Microsoft đã giới thiệu trước nhiều cập nhật cho Windows, phác ra những nét đầu tiên của cuộc chuyển đổi này.
Một “lớp hạ tầng nền” mới cho tương tác mang tính tác nhân (agentic)
Một trong những mảnh ghép quan trọng nhất của bước ngoặt này là hỗ trợ tích hợp sẵn cho Model Context Protocol (MCP). MCP cung cấp cho tác nhân một cách chuẩn hóa để tương tác với công cụ và nguồn dữ liệu—điều tối quan trọng vào thời điểm năng lực AI đang xuất hiện ở những nơi khó ngờ, trong đó có làn sóng trình duyệt tích hợp AI mới đang cạnh tranh để trở thành giao diện trung tâm cho công việc số. Khi các trình duyệt ấy tự bổ sung những tính năng “agentic” của riêng mình, rõ ràng chỉ duyệt web thôi là chưa đủ. Hệ điều hành phải cung cấp các điểm truy cập ổn định và an toàn cho bất kỳ thứ gì cần chạm vào tài nguyên hệ thống.
Windows còn triển khai thêm trên MCP bằng cách đưa vào một sổ đăng ký (registry) ngay trên thiết bị cho các “agent connectors” (bộ kết nối tác nhân)—những MCP server đại diện cho các năng lực cụ thể như truy cập tệp hoặc cấu hình hệ thống. Mọi yêu cầu gọi tới các connector này đều đi qua một proxy ở cấp hệ điều hành, nơi xử lý định danh, quyền hạn, cơ chế xin quyền (consent) và ghi nhật ký kiểm toán (audit logging).
Như Jatinder giải thích: “Hạ tầng này không thể dễ dàng được cung cấp chỉ bằng middleware hay ứng dụng, vì nó đòi hỏi tích hợp ở cấp hệ điều hành để bảo đảm an ninh, cơ chế xin phép và khả năng kiểm soát.” Nhận xét này cho thấy vì sao Microsoft chọn nhúng các cơ chế kiểm soát ở tầng nền tảng, thay vì để từng nhà phát triển tự xoay xở trong ứng dụng của mình.
Năng lực rõ ràng, hàng rào kiểm soát rõ ràng
Những connector đầu tiên trong bản xem trước tập trung vào hai khu vực cốt lõi: File Explorer và System Settings. Chúng cho phép tác nhân truy xuất và sắp xếp tệp, hoặc thay đổi các cài đặt như chế độ hiển thị hay các tính năng trợ năng. Đây là những tác vụ nhỏ và quen thuộc—nhưng chúng minh họa vì sao “khuôn khổ” là điều quan trọng. Một connector sẽ công bố rõ nó có thể làm gì, trong điều kiện nào và bị giới hạn ra sao. Không mập mờ, không cần bóc tách giao diện (scrape UI), và không phải đoán mò hành vi.
Windows hỗ trợ các năng lực đó bằng một mô hình xin quyền tường minh. Bất cứ khi nào một tác nhân muốn truy cập connector, hệ thống sẽ nhắc người dùng bằng lời giải thích rõ ràng kèm lựa chọn: cho phép một lần, luôn cho phép, hoặc không bao giờ cho phép. Đây là mô-típ quen thuộc, nhưng cần tránh biến thành sự phiền nhiễu kiểu “đến rồi lờ đi” như banner cookie hay các hộp thoại UAC từng bị phàn nàn.
Minh bạch là yếu tố cốt lõi. Một lời nhắc của hệ thống nói chính xác tác nhân muốn gì và vì sao nó cần điều đó hữu ích hơn nhiều so với một yêu cầu quyền truy cập chung chung. Và vì mọi lựa chọn đều có thể thay đổi/thu hồi trong một trang cài đặt tập trung, mô hình này khuyến khích người dùng thử nghiệm một cách thận trọng thay vì cấp quyền đại trà rồi khó quản.
Trao cho tác nhân một “không gian riêng”
Một thay đổi đáng chú ý là Agent Workspace—một môi trường desktop tách biệt, cô lập, nơi các tác nhân vận hành dưới định danh riêng của chúng. Thay vì trộn lẫn hành động của tác nhân với thao tác của người dùng, tác nhân chạy song song trong một phiên làm việc được khoanh vùng. Hệ điều hành có thể quy trách nhiệm cho từng hành động, giám sát truy cập và giới hạn những gì tác nhân có thể chạm tới.
Thiết kế này thừa nhận một thực tế đang hình thành: tác nhân ngày càng giống “thực thể tự trị” hơn là phần mềm truyền thống. Chúng có thể thực thi nhiệm vụ nhanh hơn con người, và đôi khi hành động “quá đà” so với dự kiến. Chỉ một câu lệnh bị hiểu sai cũng có thể dẫn đến hệ quả ngoài ý muốn. “Genie Problem”—khi tác nhân làm đúng nghĩa đen của lời nhắc thay vì đúng ý định thực sự—không phải giả thuyết viển vông. Khoanh vùng là điều bắt buộc.
Như Divya nói: “Các tác nhân trên Windows, ở bất kỳ thời điểm nào, sẽ vận hành với quyền tối thiểu. Chúng chỉ được truy cập những gì bạn xác định.”
Nguyên tắc “đặc quyền tối thiểu” (least privilege) đã là kim chỉ nam từ những ngày đầu của an ninh mạng. Điều sống còn là phải áp dụng nó cho AI theo kiểu tác nhân, và dựng ranh giới kiểm soát quanh phần mềm tự trị trước khi nó ăn sâu vào quy trình làm việc hằng ngày.
Khi mức tự chủ tăng, kỳ vọng bảo mật cũng tăng theo
Một khi hệ thống cho phép phần mềm tự hành động thay người dùng, tiêu chuẩn bảo mật lập tức bị đẩy lên rất cao. Lúc này, connector phải được ký số, đóng gói và gắn với các khai báo năng lực (capability declarations) rõ ràng. Hệ điều hành biết ai tạo ra chúng, chúng làm được gì và liệu chúng có bị can thiệp hay không. Tác nhân cũng đi qua một proxy tiêu chuẩn để thực thi xác thực (authentication), phân quyền (authorization) và kiểm toán (auditing).
Nhu cầu về khả năng quan sát (visibility) là hiển nhiên. Nếu một tác nhân xóa nhầm một sự kiện lịch, sửa sai cấu hình, hoặc tăng đặc quyền theo cách bất ngờ, hệ thống phải truy vết được chính xác tác nhân nào đã làm và vì sao. Mức độ quan sát đó không thực sự cần thiết khi ứng dụng chỉ chạy theo chỉ đạo trực tiếp của người dùng. Nó trở thành yêu cầu bắt buộc, không thể bỏ qua, khi phần mềm có thể hành động độc lập.
Các tổ chức đã bắt đầu xem tác nhân không chỉ như công cụ, mà như một lớp “nhân sự số” mới—năng lực mạnh, tốc độ cao, và cũng có thể mắc lỗi. Nếu thiếu kiểm soát ở cấp hệ điều hành, sẽ không có cách đáng tin cậy để theo dõi hoặc quản trị hành vi ấy.
AI cục bộ (local) như một năng lực tích hợp của hệ thống
Một thành phần then chốt khác là mở rộng xử lý AI ngay trên thiết bị. Windows đang giới thiệu các API cho tạo ảnh, cải thiện video, tìm kiếm nội dung và các năng lực dựa trên mô hình khác—bao gồm hỗ trợ chạy các mô hình tiên tiến hơn trực tiếp trên máy. Suy luận cục bộ (local inference) giúp giảm độ trễ, giữ dữ liệu nhạy cảm không phải đưa ra ngoài thiết bị/lên mạng, và cho tác nhân truy cập nhanh hơn vào những năng lực chúng cần.
Điều này không phải chỉ Windows mới làm, nhưng khi kết hợp với connector và cơ chế quyền ở cấp hệ điều hành, nó mang sắc thái khác: tác nhân có thể gọi mô hình cục bộ qua cùng các “đường đi” được quản trị như khi truy cập tài nguyên hệ thống, nhờ đó hành vi trở nên dễ dự đoán và có thể kiểm toán.
Một nền tảng đang bắt đầu đổi hướng
Không điều nào trong số này có nghĩa Windows đột ngột trở thành hệ điều hành “agent-first”. Con người vẫn là trung tâm của trải nghiệm. Nhưng nền móng cho một mô hình kép—con người vận hành trong một không gian, tác nhân vận hành trong một không gian khác—đã bắt đầu hình thành.
Hệ điều hành đang nổi lên như nơi hội tụ của định danh, phân quyền, khoanh vùng và ghi nhật ký. Khi ngày càng nhiều ứng dụng, trình duyệt và dịch vụ tung ra trợ lý AI hoặc tác nhân nhúng, Windows đang định vị mình như “trọng tài” quyết định các tác nhân ấy có thể làm gì một cách an toàn.
Đây mới là giai đoạn đầu của một quá trình chuyển đổi dài. Giá trị của tác nhân AI cần thời gian để bộc lộ ở cả cấp doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Nhưng các mảnh ghép kiến trúc—giao diện chuẩn hóa, quyền hạn minh bạch, môi trường thực thi cô lập và khả năng quan sát ở cấp hệ thống—đang dần xuất hiện.
Tags: AI agents, Windows security, MCP connectors
Tags: AI agents, Windows security, MCP connectors
